Witamina D a COVID-19

Witamina D nie chroni przed zakażeniem COVID-19 i nie jest lekiem na tę chorobę. Metaanalizy badań z randomizacją pokazują węższy efekt: u pacjentów z COVID-19, zwłaszcza z niedoborem witaminy D, suplementacja wiąże się z mniejszym ryzykiem przyjęcia na OIOM i intubacji, a u osób starszych i w ciężkim przebiegu również z niższą śmiertelnością. Poniżej znajdziesz, co dokładnie mówią badania, komu najbardziej grozi niedobór i ile witaminy D suplementować według wytycznych dla Polski z 2023 roku (stan wiedzy: lipiec 2026).

Spis treści

• Witamina D a COVID-19 – najważniejsze wnioski
• Kto jest najbardziej narażony na ciężki przebieg COVID-19?
• Jak działa witamina D3?
• Czy witamina D może powstrzymać koronawirusa?
• Co mówią metaanalizy o witaminie D a COVID-19?
• Ile witaminy D przyjmować?
• Podsumowanie
• Najczęściej zadawane pytania o witaminę D a COVID-19

Witamina D a COVID-19 – najważniejsze wnioski

• Witamina D nie jest lekiem na COVID-19 ani gwarancją ochrony przed zakażeniem.
  
• W Polsce wiele osób ma niedobór witaminy D, co może osłabiać odporność.
  
• Część badań pokazuje związek między niskim poziomem witaminy D a cięższym przebiegiem COVID-19, ale nie oznacza to bezpośredniej przyczynowości.
  
• Suplementacja witaminy D powinna być dostosowana indywidualnie, najlepiej po sprawdzeniu poziomu 25(OH)D.
  
• Nawet przy prawidłowym poziomie witaminy D podstawą ochrony pozostają zasady profilaktyki — nie sama suplementacja.

Kto jest najbardziej narażony na ciężki przebieg COVID-19?

Na ciężki przebieg COVID-19 najbardziej narażone są osoby po 60. roku życia oraz osoby z chorobami współistniejącymi. Ryzyko hospitalizacji i zgonu rośnie przy chorobach sercowo-naczyniowych, cukrzycy, przewlekłej chorobie płuc i otyłości. Przebieg zakażenia SARS-CoV-2 bywa różny, od infekcji bezobjawowej po zapalenie płuc z ostrą niewydolnością oddechową. Sama młodość i brak chorób przewlekłych nie dają gwarancji łagodnego przebiegu, ale to właśnie wiek i choroby towarzyszące najsilniej przesuwają ryzyko.

Niedobór witaminy D jest w tych grupach częsty, a jego czynniki ryzyka, takie jak starszy wiek i otyłość, pokrywają się z czynnikami ryzyka ciężkiego COVID-19. To jeden z powodów, dla których badacze zainteresowali się tą witaminą w kontekście koronawirusa. Jeśli chcesz sprawdzić, jak rozpoznać niedobór i jakie są normy, zajrzyj do artykułu witamina D3 – objawy niedoboru i normy.

Jak działa witamina D3?

Dobra, skoro ogarnęliśmy podstawy to atakujemy witaminę D. Zacznijmy od tego, że witamina D nie jest żadną magiczną pigułką, która jest w stanie pokonać COVID-19. Nie oznacza to jednak, że jej deficyty pozostają obojętne dla naszego układu odpornościowego. Dotyczy to jednak także innych składników naszej diety [1, 2]. Witamina D jest jednak w pewnym sensie wyjątkowa, ponieważ jej deficyt obserwuje się nawet u 90% Polaków [3]. Klasyczne i znane od dziesięcioleci działanie witaminy D dotyczy jej roli w regulacji równowagi gospodarki fosforu i wapnia. W dużym uproszczeniu, niedobór witaminy D u dzieci prowadzi do krzywicy, czyli deformacji kości, a u osób starszych do pogorszenia zdrowia kości [3]. To co nas jednak interesuje w kontekście COVID-19 to fakt, że witamina D ma swoje receptory również na komórkach układu odpornościowego [4].

Zarówno sezonowe infekcje górnych dróg oddechowych, czyli po prostu przeziębienia, jak i deficyty witaminy D nasilają się w zimowych miesiącach. Daje to solidne przesłanki do tego, aby sądzić że niedobory witaminy D odgrywają ważną rolę w wyjaśnieniu tej obserwacji, ale… Zawsze jest jakieś ale. W przypadku sezonowych przeziębień musimy pamiętać chociażby o tym, że spędzamy więcej czasu w zamkniętych pomieszczeniach, co oczywiście sprzyja rozprzestrzenianiu się wirusów (to właśnie one są głównie odpowiedzialne za nasze potyczki z bolącym gardłem i cieknącym nosem w trakcie przeziębień). No ale nie o przeziębieniach dzisiaj mowa. Jeżeli chcesz przeczytać więcej o wszechstronnym działaniu witaminy D sprawdź koniecznie nasz artykuł „Witamina D3 – wpływ na zdrowie, normy, lek czy suplement?”.

Czy witamina D może powstrzymać koronawirusa?

Uderzające podobieństwo czynników ryzyka dla ciężkiego przebiegu COVID-19 oraz niedoborów witaminy D (m.in. otyłość, starszy wiek, specyficzne pochodzenie etniczne) rozbudziło w naukowcach zainteresowanie rolą witaminy D w prewencji lub/i jej terapeutycznym wykorzystaniu w starciu z COVID-19 [5]. Podsumowanie badań dotyczących wpływu suplementacji witaminy D na stan ostrej niewydolności oddechowej sugeruje korzystne, ale co prawda umiarkowane korzyści zdrowotne [6]. Dodatkowo w badaniach obserwacyjnych zauważono związek pomiędzy niskim stężeniem witaminy D a podatnością na zarażenie SARS-CoV-2 [7, 8] oraz ciężkością przebiegu COVID-19 [9].

Pomimo tego, że wstępne obserwacje wydają się być ciekawe, nasz hurraoptymizm powinny przygasić stanowiska instytutów zdrowia z USA [10], Wielkiej Brytanii [11]. Zgodnie z ich treścią rola witaminy D w prewencji oraz leczeniu COVID-19 jest po prostu za mało poznana, dlatego dla własnego bezpieczeństwa powinniśmy stosować się do wytycznych odpowiednich dla naszego regionu. 

Analiza z 2024: witamina D zmniejsza ryzyko zakażenia COVID-19

Nowe badania pokazują, że odpowiednia suplementacja witaminy D może zmniejszyć ryzyko zakażenia COVID-19 i złagodzić przebieg choroby. W metaanalizie obejmującej ponad 1,2 miliona uczestników stwierdzono, że osoby stosujące profilaktycznie witaminę D miały istotnie niższe szanse na ciężką infekcję oraz przyjęcie na oddział intensywnej opieki medyczne [12].

Choć witamina D bywa kojarzona głównie z kośćmi, jej rola w układzie odpornościowym może mieć realne znaczenie w obliczu wirusów. Wyniki pokazują, że odpowiedni poziom tej witaminy — osiągany przez suplementację lub ekspozycję na słońce — to prosty, niedrogi i dostępny sposób, by wzmocnić odporność i zmniejszyć skutki pandemii.

Co mówią metaanalizy o witaminie D a COVID-19?

Najnowsze metaanalizy nie potwierdzają, żeby witamina D chroniła przed samym zakażeniem u osób z prawidłowym poziomem. Ich wnioski są węższe: korzyść widać przede wszystkim u pacjentów już chorych na COVID-19 i dotyczy przebiegu, nie zapobiegania infekcji. Przegląd i metaanaliza badań nad suplementacją profilaktyczną nie wykazały istotnego spadku ryzyka samego zachorowania [12]. Inaczej wygląda to u osób, które już zachorowały.

Metaanaliza 29 badań (w tym 21 z randomizacją) z 2024 roku wykazała, że suplementacja witaminy D u pacjentów z COVID-19 wiązała się z istotnie niższym ryzykiem przyjęcia na oddział intensywnej terapii (redukcja szansy o około 45%) oraz niższym ryzykiem intubacji [13]. Spadek śmiertelności był istotny w badaniach obserwacyjnych, ale w samych badaniach z randomizacją nie osiągnął istotności statystycznej, a wyraźny efekt pojawiał się głównie u osób po 65. roku życia i w ciężkim przebiegu [13].

Podobny obraz dają inne przeglądy z 2024 roku: metaanaliza 19 badań z randomizacją wykazała spadek śmiertelności ogólnej u pacjentów z COVID-19 [14], a przegląd oceniony metodą GRADE odnotował skrócenie czasu hospitalizacji, zaznaczając jednocześnie, że jakość dowodów jest umiarkowana i niejednorodna [15]. Wniosek praktyczny jest spójny: witamina D nie jest tarczą przed zakażeniem, ale wyrównanie jej niedoboru ma największy sens u osób starszych, z chorobami współistniejącymi i z potwierdzonym niedoborem.

Ile witaminy D przyjmować?

Zgodnie z rekomendacjami dla Polski osoby dorosłe powinny suplementować 800-2000 IU witaminy D dziennie, z kolei seniorzy >75 roku życia 2000-4000 IU/dobę. Pamiętaj jednak, że suplementacja witaminy D powinna być zindywidualizowana. Twoja masa ciała czy też wyjściowe stężenie witaminy D w organizmie determinują to ile dokładnie witaminy D musisz przyjmować. W tym artykule: „Czy witaminę D3 można przedawkować? Najlepsze dawkowanie.” możesz przeczytać jak dokładnie dobrać dla siebie odpowiednią dawkę witaminy D. 

Podsumowanie

Witamina D nie jest lekiem na COVID-19 i nie chroni przed zakażeniem, jeśli masz jej prawidłowy poziom. Badania pokazują natomiast, że u osób chorych, zwłaszcza starszych, z chorobami współistniejącymi i z niedoborem, wyrównanie poziomu witaminy D może wiązać się z łagodniejszym przebiegiem, mniejszym ryzykiem OIOM i krótszą hospitalizacją. Najrozsądniej sprawdzić poziom 25(OH)D, dobrać dawkę indywidualnie i utrzymywać ją przez cały rok. Jeśli chcesz zadbać o odporność szerzej niż samą suplementacją, pomoże dieta wspierająca odporność, a gdy potrzebujesz gotowego planu dopasowanego do siebie, sprawdź dietę online.

Najczęściej zadawane pytania o witaminę D a COVID-19

Czy witamina D chroni przed zakażeniem COVID-19?

Nie ma mocnych dowodów, że suplementacja witaminy D zapobiega samemu zakażeniu SARS-CoV-2 u osób z prawidłowym poziomem. Metaanalizy badań profilaktycznych nie wykazały istotnego spadku ryzyka zachorowania. Witamina D działa raczej na przebieg choroby u osób już zakażonych niż jak tarcza przed wirusem.

Ile witaminy D suplementować?

Dawka jest indywidualna i zależy od masy ciała, ekspozycji na słońce oraz wyjściowego poziomu 25(OH)D. Konkretne zakresy dla dorosłych i seniorów podajemy wyżej, w sekcji „Ile witaminy D przyjmować?”. Najlepiej dobrać dawkę po oznaczeniu poziomu 25(OH)D, a nie „w ciemno”.

Czy przy przeziębieniu można brać witaminę D?

Tak, witaminę D można przyjmować także w trakcie przeziębienia czy infekcji, bo nie koliduje ona z typowym leczeniem objawowym. Nie jest jednak lekiem na przeziębienie i nie skróci go w magiczny sposób. Jej rolą jest utrzymanie prawidłowego poziomu przez cały rok, co wspiera normalną pracę układu odpornościowego, a nie doraźne leczenie infekcji.

Bibliografia i źródła naukowe

1. Hewison M. Vitamin D and immune function: an overview. Proc Nutr Soc. 2012;71(1):50–61.

2. Calder PC, Carr AC, Gombart AF, Eggersdorfer M. Optimal Nutritional Status for a Well-Functioning Immune System Is an Important Factor to Protect against Viral Infections. Nutrients. 2020;12(4):1181.

3. Płudowski P, Kos-Kudła B, Walczak M, et al. Guidelines for Preventing and Treating Vitamin D Deficiency: A 2023 Update in Poland. Nutrients. 2023;15(3):695.

4. Vanherwegen AS, Gysemans C, Mathieu C. Vitamin D endocrinology on the cross-road between immunity and metabolism. Mol Cell Endocrinol. 2017;453:52–67.

5. Jolliffe DA, Camargo CA Jr, Sluyter JD, et al. Vitamin D supplementation to prevent acute respiratory infections: a systematic review and meta-analysis of aggregate data from randomised controlled trials. Lancet Diabetes Endocrinol. 2021;9(5):276–292.

6. Martineau AR, Forouhi NG. Vitamin D for COVID-19: a case to answer? Lancet Diabetes Endocrinol. 2020;8(9):735–736.

7. D’Avolio A, Avataneo V, Manca A, et al. 25-Hydroxyvitamin D Concentrations Are Lower in Patients with Positive PCR for SARS-CoV-2. Nutrients. 2020;12(5):1359.

8. Meltzer DO, Best TJ, Zhang H, et al. Association of Vitamin D Status and Other Clinical Characteristics With COVID-19 Test Results. JAMA Netw Open. 2020;3(9):e2019722.

9. Panagiotou G, Tee SA, Ihsan Y, et al. Low serum 25-hydroxyvitamin D (25[OH]D) levels in patients hospitalized with COVID-19 are associated with greater disease severity. Clin Endocrinol (Oxf). 2020;93(4):508–511.

10. National Institutes of Health. COVID-19 Treatment Guidelines: Vitamin D. NIH; 2020–2023.

11. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). COVID-19 rapid guideline: vitamin D (ES28). NICE; 2020.

12. Sartini M, Del Puente F, Oliva M, et al. Preventive Vitamin D Supplementation and Risk for COVID-19 Infection: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2024;16(5):679.

13. Sartini M, Del Puente F, Carbone A, et al. The Effect of Vitamin D Supplementation Post COVID-19 Infection and Related Outcomes: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2024;16(22):3794.

14. Kow CS, Ramachandram DS, Hasan SS, Wong Z, Thiruchelvam K. The impact of vitamin D administration on mortality in COVID-19 patients: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Inflammopharmacology. 2024;32(5):3205–3212.

15. Ghoreshi ZS, Charostad J, Arefinia N, Nakhaie M, Rezaei Zadeh Rukerd M, Salajegheh F. Effect of vitamin D supplementation on clinical outcomes in adult patients with COVID-19: A GRADE-assessed systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Pharmacol Res Perspect. 2024;12(5):e70013.